Kültür A.Ş

Home

HABERLER

RF Tataristan Cumhuriyeti Türkiye Temsilciliği, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür AŞ, İdil-Ural Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği ve Ayaz Tahir Türkistan İdil Ural Vakfı büyük Tatar mutasavvıfı Şahabeddin Mercani ve ünlü Tatar yazarı Ayaz İshaki’nin hatıralarını yâd etmek amacıyla Topkapı’daki Türk Dünyası Kültür Mahallesi’nde ortaklaşa bir anma programı düzenledi.

Topkapı’daki Türk Dünyası Kültür Mahallesi’nde gerçekleştirilen anma programı, 10 Şubat Cumartesi günü sabah saat 10.30’da başladı.

Sunucu Aigül Kabirova’nın kısa bilgilendirmesi ile başlayan programda, ilk RF Tataristan Cumhuriyeti Türkiye Yetkili Temsilcisi Ayrat Gataullin, İBB Kültür A.Ş. Genel Müdür Kemal Kaptaner adına Topkapı Türk Dünyası Müdürü Salih Doğan ve İdil - Ural Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Başkanı Gülten Urallı birer açılış konuşması yaptılar.

RF Tataristan Türkiye Temsilcisi Ayrat Gataullin yaptığı açılış konuşmasında iki büyük insanı anmak üzere biraraya geldiklerini belirterek şunları kaydetti:  “Ünlü Mutasavvıf Şehabettin Mercani ve ünlü aydınımız Ayaz İshaki’nin Türk dünyasına ve Tatar milletinin ruh dünyasına katkılarını bir günde anlatmak elbette mümkün değil. Lâkin hocalarımızdan onları dinleyerek anılarını milletimizin hafızasında tazelemeyi borç olarak biliyoruz. Bu önemli şahsiyetler kültürümüzün bugünlere aktarılmasında birer lokomotif olmuşlardır. O büyük şahsiyetleri saygıyla anıyorum. Birlikte bu programı organize ettiğimiz  İBB Kültür AŞ Genel Müdürü Kemal Kaptaner Bey’e, İdil Ural Türkleri Kültür ve Dayanışma Derneği Başkanı Gülten Urallı ve İdil Ural Vakfı Başkanı Tülay Duran hanımefendilere katkılarından dolayı teşekkür ediyorum.”

İBB Kültür AŞ Genel Müdürü Kemal Kaptaner adına bir konuşma yapan Topkapı Türk Dünyası Müdürü Salih Doğan ise doğumunun 200.yılında andığımız Alim Mutasavvıf Şehabettin Mercani’nin Türk diline, kültürüne ve tarihçiliğine önemli katkıları olduğunu ifade ederek şunları söyledi: “Mercani, kültürel asimilasyona karşı önemli çalışmalar yapan filozof, edebiyatçı, tarihçi, etnolog, arkeolog ve doğu bilimci bir aydınımızdır. Tatarların milli şuuru, manevi dünyasının inşasında çok önemli bir yere sahip olan Şehabettin Mercani’yi ve doğumunun 140 yılında Ayaz İshaki’yi rahmetle ve minnetle anıyorum.”

İdil Ural Türkleri Başkanı Gülten Urallı ise: “Birlik ve beraberliğimizi borçlu olduğumuz Tatar halkının yetiştirdiği iki büyük insan için bir araya geldik. Bugünlerimize onların milli değerlerimize sahip çıkmaları sayesinde kavuştuk. Türk dünyasının iki ulu çınarının ruhları şad olsun mekânları cennet olsun” diye konuştu.

Program kapsamında Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Leysen Şahin Şahabettin Mercani hakkında bir sunum yaptı. Şahin, 19. yüzyıl Türk Tatar aydını Mercani’nin hayatı, yaşadığı şehirler, Tatar Türkleri hakkındaki yaptığı çalışmalar, tarz-ı cedit yaklaşımı, milli kültür, bilinç, eğitim anlayışı ve İstanbul ziyaretindeki iletişimlerine dair önemli açıklamalarda bulundu.

Ayaz Tahir Türkistan İdil Ural Vakfı Başkanı Dr. Tülay Duran ise yaptığı sunumda, Ayaz İshaki’nin 1878 de başlayan hayat serüvenini konu aldı. Duran, İshaki’nin kurucusu olduğu tangıçlar hareketinde yaptığı çalışmalar, hapis dönemi, uzun süre sürgünde bulunduğu Arhangil ve Vologda şehirlerindeki yaşamı, turan çalışmaları, Sibirya müslümanları meclisinde bulunması, yazdığı 29  farklı eser ve çıkarttığı Milli Yol dergisi ve Milli Bayrak gazetesi dönemlerinden 22 Temmuz 1954 yılında Ankara’da vefatına kadar yaşadığı süreci izleyenlere aktardı.

Tataristan’dan gelen Prof. Dr. Zufar Rameev ise Abdullah Tukay ve çalışmaları hakkında konuşma yaptı. Büyük Tatar Şairi Abdullah Tukay’ın Türk dünyasına etkileri, vermiş olduğu eserler, şiirleri, yayın hayatından bahseden Rameev Tukay’ın Şehabettin Mercani’ye yazdığı bir şiirini de okudu.

Konuşmaların ardından Tataristan Türkiye Temsilciliği ve İBB Kültür AŞ hediyelerini sundu ve birer plaket takdim etti.

Program, Topkapı Türk Dünyası’nda bulunan Kazak çadırında devam etti. Çadırda misafirlere İdil Ural Türkleri Derneği tarafından Tatar şarkıları eşliğinde Tatar böreği ve çay ikram edildi. Tataristan Trade House tarafından burs kazanan öğrencilere bursları teslim edildi.

Program ünlü Tatar şairi Tukay'ın sözlerine bestelenen ve Kazan Tatarları arasında milli marş olarak kabul edilen “Ana Dili” marşının Tugan Tel tarafından seslendirilmesiyle son buldu.

Şahabeddin (Şihabeddin) Mercani (1818–1889)

Tatar tarihçi, eğitimci, din bilgini Şahabeddin (Şihabeddin) Mercani, 1818 yılında doğduğu köyde, imam olan babası Bahaeddin Hazret’in okulunda başlayan öğrenimini Buhara’da sürdürdü. Semerkand’da Kadı Ebu Said’in zengin kitaplığından yararlandı (1843-1845). 11 sene Buhara’da, ayrıca iki sene Semerkand’da kaldıktan sonra 1849’da Kazan’a geldi. Kazan’ın Birinci Mescid imamının istifa etmesi nedeniyle imamlığa aday oldu. Mahkeme-i Şer’iyye tarafından imamlığının tasdik edilmesi üzerine 30 Mart 1850’de Birinci Mescid’e imam hatip ve müderris olarak tayin edildi. Köyünde imamlık, öğretmenlik yaptı; Vasili Radlof’un yönetiminde açılan öğretmen okulunda tarih ve din dersleri okuttu (1876-1884).

Mercani, bir ara İstanbul’a gelerek Şeyhülislam Ahmed Es’ad Efendi, tarihçi Cevdet Paşa gibi aydınlar ve din adamlarıyla görüştü. Kazan’da boş inançların bırakılması, çağdaş bilim ve tekniğin benimsenmesi yolunda çalıştı. “Usul-i cedid” adıyla anılan yenilik hareketinin öncülerinden olan Mercani, Tatar milli şuurunun gelişmesi yolundaki pek çok tarihi esere imza atmış seçkin bir Tatar aydınıdır. Arkeoloji ve tarihle yakından ilgilenmiş olan Mercani’nin, Vefiyatü’l-eslaf ve tehiyetü’l-ahlaf (Arapça, 7 cilt), Müstefadü’l-ahbar fi tarihi Bulgar ve Kazan (Türkçe, 2 cilt, 1885, 1900) gibi eserleri vardır.

Ayaz İshaki (1878–1954)

23 Şubat 1878 yılında şimdiki Tataristan’da Yavşirme köyünde doğdu. Çistay ve Kazan medreselerinden sonra 1898-1902 yıllarında Kazan Uçitelskaya Şkola’sında tahsil gördü. 1905 yılında Nijniynovgorod şehrinde (İhtilalden önceki) “I. Bütün Rusya Müslümanları Kurultayı”na katıldı. İhtilal hareketlerinde bulunması yüzünden, uzun yıllar hapishanelerde yattı. Arhangil ve Vologda vilayetlerinde sürgünde kaldı. Sürgünden dönünce, Tatarların maddi yardımları ile 1913 yılında Petrograd’da İl gazetesini kurdu. Bu gazete 1914 yılında Moskova’da çıkarıldı. İl ve Söz gazeteleri aralıklı olarak 11 Nisan 1918 yılına kadar çıkmaya devam etti. Daha sonra Sovyet Rus hükümetince kapatıldı.

İshaki, başarılı bir gazeteci olduğu gibi, kabiliyetli bir yazar ve dramaturg da oldu. Gazetecilik ve siyasi hareketleri ile birlikte 1897-1918 yılları arasında 29 adet edebi eser yazdı. Çarlığın devrilmesinden sonra, “Rusya Müslümanlarının Milli Hürriyetleri” hareketine katıldı. Mayıs 1917’de, Moskova “I. Bütün Rusya Müslümanları Kurultayı”nı ve Kazan’daki II. Kurultayı organize edenlerden biriydi. Ufa şehrinde kurulan İç Rusya ve Sibirya Müslümanları Millet Meclisi’nde Moskova milletvekili oldu. İç Rusya ve Sibirya Türk-Tatarları Milli-Medeni Muhtariyeti’nin Dışişleri Bakanı oldu. Rusya’da Bolşeviklerin yerleşmesinden sonra, Avrupa’da düzenlenen Barış Konferansı’na katılmak için temsilci oldu. Bu görevini yerine getirmek üzere Uzak Doğu yolu ile, bir müddet Japonya’da kaldıktan sonra Avrupa’ya geçti.

Rusya’da Bolşeviklerin yönetimi kesin olarak ele almasından sonra vatanına geri dönmedi. Zaten komünist rejime karşı tutumda olması yüzünden İhtilal Mahkemesi’ne verilmişti. Bir süre Avrupa’da kaldı. Paris, Berlin, Varşova ve Türkiye’de yaşadı. 1931 yılında Kudüs’teki Müslüman Kurultayı’na iştirak etti. 22 Temmuz 1954 tarihinde Ankara’da vefat etti. Vasiyeti üzerine İstanbul’da Edirnekapı Şehitliği’ne defnedildi.